01/05/2026
သီတဂူအဓိပတိဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကဆုန်လပြည့်ဗုဒ္ဓနေ့ အထူးသဝဏ်လွှာနှင့် ဗုဒ္ဓဝင်မော်ကွန်း
၁။ နိဒါန်း- စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးမှ ကမ္ဘာသို့ ပေးပို့သော မေတ္တာသဝဏ်လွှာ
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဝေသာခ (ကဆုန်လပြည့်) ဗုဒ္ဓနေ့သည် တစ်လောကလုံးရှိ ဝေနေယျသတ္တဝါတို့အတွက် ငြိမ်းချမ်းခြင်းနှင့် ဝိမုတ္တိဉာဏ်အလင်းကို ဖော်ဆောင်ပေးသည့် မဟာမင်္ဂလာ အခါသမယဖြစ်ပါသည်။ ဤထူးမြတ်သောနေ့ရက်၌ ရွှေကျင်နိကာယ၏ (၁၆) ပါးမြောက် သာသနာပိုင်၊ သီတဂူအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အကယ်ဒမီများ၏ အဓိပတိ (Chancellor)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ ဒေါက်တာအရှင်ဉာဏိဿရ (D.Litt, Ph.D) သည် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးမှနေ၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ လူသားသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား စစ်မှန်သောဆန္ဒ၊ ဖြူစင်သောမေတ္တာနှင့် နက်ရှိုင်းသော ကရုဏာတော်တို့ကို အခြေခံလျက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးသဝဏ်လွှာကို ပေးပို့တော်မူပါသည်။ ဤသဝဏ်လွှာသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သမိုင်းဝင်ဖြစ်စဉ်ကြီး သုံးရပ်ကို အမှီပြု၍ လောကခပ်သိမ်း ငြိမ်းချမ်းစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ဤ 'သုံးဂုဏ်အုံ့မွမ်း နေ့ထူးနေ့မြတ်' ၏ သမိုင်းဝင် အရေးပါမှုကို ဖော်ထုတ်တင်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
၂။ သုံးဂုဏ်အုံ့မွမ်း ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့၏ ထူးခြားချက်များ
ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ သာသနာဝင်မှတ်တမ်းတွင် အတုမရှိ ထူးကဲသော သမိုင်းဖြစ်စဉ်ကြီး သုံးရပ် ဆုံစည်းရာ နေ့ထူးနေ့မြတ်ကြီး ဖြစ်ပါသည်။ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား၏ ဘဝဖြစ်စဉ်တွင် အရေးအကြီးဆုံးသော မှတ်တိုင်ကြီး သုံးခုသည် ဤနေ့ရက်၌ပင် တိုက်ဆိုင်စွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းသည် သာမန်တိုက်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘဲ ပါရမီတော်တို့၏ ပြည့်စုံမှုနှင့် ကမ္မနိယာမတရားတို့၏ ပြီးပြည့်စုံသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ သက်ဝင်ယုံကြည်မှုကို ခိုင်မာစေပါသည်။
ဤ 'သုံးဂုဏ်အုံ့မွမ်း နေ့ထူးနေ့မြတ်' (Threefold Sacred Day) ၏ ထူးခြားချက်များမှာ-
၁။ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဖွားမြင်တော်မူခြင်း (Birth): ကပ္ပိလဝတ်ပြည်၊ လုမ္ဗိနီသာမော အင်ကြင်းတောဝယ် ဖွားမြင်တော်မူခြင်း။ ၂။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ရ၍ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခြင်း (Enlightenment): ဂယာအရပ်၊ ဥရုဝေလတောရှိ ဗောဓိညောင်ပင်ရင်း၌ အတုမရှိသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရရှိတော်မူခြင်း။ ၃။ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခြင်း (Parinibbana): ကုသိနာရုံပြည်၊ မလ္လာမင်းတို့၏ အင်ကြင်းတောဝယ် ခန္ဓာဇာတ်သိမ်း ငြိမ်းချမ်းတော်မူခြင်း။
သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကို ဘီစီ ၆၂၃ တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး၊ ဘီစီ ၅၈၈ တွင် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကာ၊ ဘီစီ ၅၄၃ တွင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့ပါသည်။ ဤသမိုင်းဝင် ကာလအပိုင်းအခြားများ၏ ဆုံစည်းမှုသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဖြစ်တည်မှုမှာ သာမန်လူသားတစ်ဦးထက် ထူးကဲသော၊ လောကအတွက် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်လာသော မဟာလူသားတစ်ဦး၏ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေထူလျက်ရှိပါသည်။
၃။ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် - လောကအထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခြင်း
ဘီစီ ၆၂၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဖွားမြင်တော်မူခြင်းသည် နတ်၊ လူ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အတွက် ကယ်တင်ရှင် အစစ်အမှန်ကို ရရှိခြင်းပင် ဖြစ်ပါသည်။ ဖွားမြင်တော်မူသော ခဏ၌ပင် မြင့်မြတ်သော မင်းသားငယ်သည် မြောက်ဘက်သို့ ခုနစ်ဖဝါး လှမ်းတော်မူပြီး မိမိ၏ ထူးခြားသော ကံကြမ္မာနှင့် ဓမ္မရည်မှန်းချက်ကို ဖော်ပြသည့် အံ့ဖွယ်သဝဏ်လွှာ (၃) ရပ်ကို ကျူးရင့်တော်မူခဲ့ပါသည်-
A. Aggohamasmi Lokassa: ငါသည် လောကတွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။
B. Ayamantimā Jati: ဤကား ငါ့အတွက် နောက်ဆုံးသော ဘဝဖြစ်၏။
C. Natthi dāni Punabbhavo: ယခုအခါ ငါ့အတွက် နောက်ထပ် တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း မရှိတော့ပြီ။
ဤဟစ်ကြွေးမှုများသည် သာမန်စကားများ မဟုတ်ဘဲ သံသရာဝဲဩဃအတွင်းမှ ရုန်းထွက်မည့် သူရဲကောင်းတစ်ဦး၏ ကြေညာချက်များ ဖြစ်ပါသည်။ မိမိကိုယ်မိမိ လောက၏ အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုခြင်းမှာ မာန်မာနကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ကိလေသာအကုန်စင်ဆုံး ဖြစ်မည့် အနာဂတ်ကို သိမြင်ခြင်းဖြစ်ကာ၊ နောက်ထပ်တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေမနေရတော့ခြင်းသည် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းစဉ်ကို တစ်ကမ္ဘာလုံးအား ဖော်ဆောင်ပေးတော့မည့် အချက်ပေးခေါင်းလောင်းသံပင် ဖြစ်ပါသည်။
၄။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် - အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ခွာ၍ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် ရရှိခြင်း
ဘီစီ ၅၈၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမသည် ပြင်ပမှ ဖန်ဆင်းရှင် သို့မဟုတ် နတ်ဒေဝါတို့၏ ကူညီမှုကို အားမကိုးဘဲ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်အားထုတ်မှုနှင့် ဝီရိယဉာဏ်ဖြင့်သာ အဝိဇ္ဇာကို အောင်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ ဤသည်မှာ လူသားတစ်ဦး၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အမြင့်ဆုံးပြသခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ နေရဉ္ဇရာမြစ်ကမ်းနားတွင် ညဉ့်ဦးယံမှသည် မိုးသောက်ယံအထိ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အဆင့်ဆင့်သော ဉာဏ်စဉ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်-
ညဉ့်ဦးယံ (Earlier part): မိမိ၏ အတိတ်ဘဝပေါင်းများစွာကို ပြန်လည်မြင်ယောင်နိုင်သော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကို ရရှိခြင်း။
သန်းခေါင်ယံ (Middle part): သတ္တဝါတို့၏ စုတေ၊ ပဋိသန္ဓေကို မြင်နိုင်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို ရရှိခြင်း။
မိုးသောက်ယံ (Last watch): ကိလေသာအားလုံးကို အမြစ်ပြတ်အောင်နိုင်၍ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ကာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိခြင်း။
ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသော ခဏ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် "အိမ်ဆောက်သမား" (House Builder) အား ရည်ညွှန်း၍ အောက်ပါ အောင်ပွဲခံ ဝမ်းမြောက်စကားကို ကျူးရင့်တော်မူခဲ့ပါသည်-
"အို... အိမ်ဆောက်သမား (တဏှာ)၊ သင့်ကို ငါမြင်လိုက်ပြီ။ သင်သည် ငါ့အတွက် နောက်ထပ် အိမ် (ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ) ကို ဆောက်လုပ်နိုင်တော့မည် မဟုတ်။ သင်၏ ရင်ခွင်အဖွဲ့အစည်း (ကိလေသာ) အားလုံး ပျက်စီးသွားပြီ၊ အိမ်၏ အထွတ် (အဝိဇ္ဇာ) လည်း ပျက်စီးသွားပြီ။ ငါ၏စိတ်သည် ပြုပြင်မှုကင်းသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီဖြစ်၍ တဏှာ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ဆိုက်ရောက်သွားပြီ ဖြစ်၏။"
ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ အမြင်အရ ဤနေရာတွင် 'အိမ်ဆောက်သမား' သည် သံသရာကို ရှည်လျားစေသော 'တဏှာ' ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ 'ရင်ခွင်အဖွဲ့အစည်း' နှင့် 'အိမ်၏အထွတ်' တို့မှာ ကိလေသာတရားများနှင့် အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) တို့ကို ဆိုလိုပါသည်။ ဤသည်မှာ အမှောင်တိုက်ကို အလင်းဖြင့် အောင်နိုင်ခြင်း၏ ပြယုဂ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။
၅။ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု၊ ကဆုန်လပြည့် - နောက်ဆုံးသော မှာကြားချက်နှင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ခြင်း
ဘီစီ ၅၄၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် သက်တော် (၈၀) အရွယ်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ကုသိနာရုံပြည်၊ အင်ကြင်းပင်အစုံတို့၏ အကြားဝယ် ရဟန်းတော်ပေါင်း ခုနစ်သိန်းတို့၏ အလယ်၌ အနိစ္စတရားကို ကိုယ်တိုင်ပြသလျက် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့ပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ နောက်ဆုံးသော မှာကြားချက် (ပစ္ဆိမဝါစာ) မှာ-
"Vayadhammā Saṅkhārā; Appamādena Sampādetha" (ပြုပြင်ထားသော သင်္ခါရတရားတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိကြကုန်၏။ မမေ့မလျော့သော 'အပ္ပမာဒ' တရားဖြင့် ပြည့်စုံအောင် အားထုတ်ကြလော့။)
ဤ 'အပ္ပမာဒ' (Mindfulness) ဟူသော မှာကြားချက်သည် ယနေ့ခေတ် သာသနာတော်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာ၌ အရေးအကြီးဆုံးသော လက်တွေ့ကျကျင့်စဉ် ဖြစ်ပါသည်။ ဓမ္မဆီမီးကို ထွန်းညှိပေးခဲ့သော အရှင်မြတ်သည် ရုပ်ကမ္ဘာမှ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သော်လည်း ကိုယ်တော်တိုင် ထွန်းညှိခဲ့သော ဓမ္မအလင်းရောင်မှာမူ ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာလောကကို အလင်းပေးလျက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။
၆။ နိဂုံး - ဓမ္မဆီမီး အလင်းရောင် ထာဝစဉ် တောက်ပစေသော်
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဘဝဖြစ်စဉ်နှင့် ဓမ္မလမ်းစဉ်တို့သည် ကမ္ဘာလောကအတွက် စစ်မှန်သော ငြိမ်းချမ်းရေး၏ အရင်းအမြစ်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ သီတဂူအဓိပတိ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဆန္ဒတော်အတိုင်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော သဒ္ဓမ္မတရားတော်သည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ဖြူစင်သန့်ရှင်းစွာဖြင့် ထာဝစဉ် တည်တံ့ပါစေကြောင်းနှင့် လူသားအားလုံးသည်လည်း မြတ်သောဓမ္မကို ရိုသေလေးစားနိုင်ကြပါစေကြောင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သအပ်ပါသည်။
ဓမ္မလမ်းစဉ်၌ သင်နှင့်အတူ
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့ ဗုဒ္ဓဇယန္တိ ၂၅၇၀ ခုနှစ် အရှင်ဉာဏိဿရ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ ရွှေကျင်နိကာယ၏ (၁၆) ပါးမြောက် သာသနာပိုင်၊ သီတဂူအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓဘာသာအကယ်ဒမီများ၏ အဓိပတိ (Chancellor, D.Litt, Ph.D) စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ စစ်ကိုင်းမြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံ။
သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော သဒ္ဓမ္မတရားတော်သည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ထာဝစဉ် တည်တံ့ပါစေသတည်း။
