18/01/2026
Яагаад орон нутгийн хүүхдүүд PISA-д өндөр оноо авсан бэ?
(Санамсаргүй аз уу, эсвэл боловсролын системд өгсөн дохио юу?)
PISA-ийн дүн гарахад олон хүний анхаарлыг нэг зүйл татсан.
Өндөр төлбөртэй, гүнзгийрсэн хөтөлбөртэй хотын сургуулиуд биш, орон нутгийн сургуулиудын хүүхдүүд дэлхийн үе тэнгийнхнээсээ дээгүүр үнэлгээ авсан явдал.
Энэ нь “хөдөөгийн хүүхдүүд азтай байлаа” гэсэн үг үү? Энд илүү гүн шалтгаан байна уу?
1. Хөдөө орон нутгийн сургуульд “оноо” биш “ойлголт” чухал хэвээр үлдсэн...
Хотын олон сургууль:
• шалгалтын формат,
• тестийн арга,
• оноо авах тактик дээр төвлөрөх болсон.
Харин хөдөөгийн сургуулиудад:
• багш хүүхдийг танина,
• хүүхэд багшийг ойлгоно,
• бодлогыг “яаж бодох вэ?” гэдэг асуулт амьд байдаг.
PISA бол цээжилсэн томьёо шалгадаг шалгалт биш.
👉 Нөхцөлийг ойлгож, бодит амьдралд логикоор ашиглаж чадаж байна уу? гэдгийг л хардаг.
Ийм чадвар хөдөөгийн сургуулийн өдөр тутмын хичээлд илүү ойр байжээ.
2. Хөдөөгийн багшийн нэр хүнд онцгой нөлөөтэй...
Хөдөөгийн сургуулиудад багшийн нөлөө яагаад тод харагддаг вэ?
Ялгаа нь орчин, харилцаа, итгэлцэл дээр гарч ирнэ.
Хотын ихэнх сургуулиудад багш:
• олон анги,
• олон стандарт,
• олон шалгалтын дарамт дунд ажилладаг.
Ийм орчинд багшийн үнэлгээ:
• оноо,
• тайлан,
• шалгалтын дүнгээр хэмжигддэг.
Харин хөдөөгийн сургуулиудад:
• багш, хүүхэд, эцэг эх гурав хоорондоо танил,
• багшийн үг, үйлдэл ил тод,
• “чи ямар хүн бэ?” гэдэг асуулт хамгийн чухал болдог.
Энд багшийн нэр хүнд гэдэг нь:
• албан тушаал биш,
• шагнал урамшуулал биш,
• харин хүүхдүүдийн итгэл,
• эцэг эхийн хандлага,
• хамт олны дэмжлэг дээр тогтдог.
Ийм итгэлцэл бий болсон үед багш:
• хүүхдэд зөвхөн зөв хариу заах биш,
• бодох үйл явцыг нь харж,
• алдаж бодох боломжийг нь хадгалж,
• өөрөөр сэтгэхэд нь зориг өгөх орон зайтай болдог
Судалгаагаар ч хөдөөгийн сургуулиудын багш нар:
👉 арга зүйгээрээ нэлээд уян хатан
👉 хүүхэд бүртэй ажиллах боломжтой
байгаа нь харагдсан.
3. Өрсөлдөөн бага, харин төвлөрөл их
Хотын хүүхдүүд:
• олон дугуйлан,
• олон хичээл,
• олон дарамт дунд суралцдаг.
Харин хөдөөгийн хүүхдүүд:
• анхаарал сарниулах зүйл бага,
• нэг зүйлд төвлөрөх орчин илүү,
• ном, багш, хичээл гурав илүү ойр.
Энэ нь PISA шиг:
👉 анхаарал, логик, нөхцөл унших чадвар
шаардсан шалгалтад давуу тал болжээ.
4. Шударга үнэлгээ ба бодит чадвар
Хөдөөгийн сургуулиудад:
• “нэр хүндийн дүн” бага,
• эцэг эхийн шахалт харьцангуй сул,
• багшийн үнэлгээ илүү бодит байх нөхцөл бүрддэг.
Ийм орчинд:
👉 хүүхэд онооны төлөө биш,
👉 ойлгож сурахын төлөө хичээх хандлага үлдсэн.
5. Хөдөө бол хөдөлмөрөөр дамжуулж бодож сурдаг боловсролын орчин.
Эндээс харагдаж байгаа гол дохио бол
хөдөөгийн сургуулиуд “азтай” байсандаа биш,
амьдралтай ойр орчинд хүүхдүүд өсөж, суралцаж ирсний үр дүн юм.
Хөдөөгийн хүүхдүүд:
• багаасаа хөдөлмөртэй ойр,
• хийж үзэх, оролцох боломжтой,
• аливаа ажлын үр дүнг нүдээрээ харж, гараараа мэдэрч өсдөг.
Энэ хөдөлмөр:
• хүүхдэд хариуцлага ойлгуулж,
• шалтгаан–үр дагаврыг бодитоор мэдрүүлж,
• “ингэвэл юу болох вэ?” гэж урьдчилан тооцоолж бодох дадлыг суулгадаг.
Ийм орчинд өссөн хүүхэд:
• зөвхөн цээжлэхээс илүү,
• нөхцөл байдлыг ойлгож,
• бодит амьдралд хэрэглэх логикоор сэтгэж сурдаг.
PISA шалгалт яг энэ чадварыг л хэмждэг.
Тиймээс хөдөөгийн сургуулиудын амжилт нь:
• хот, хөдөөгийн ялгаа биш,
• хөрөнгө мөнгөний асуудал ч биш,
харин хөдөлмөртэй холбогдсон амьдралын логик, ойлголтод суурилсан суралцах дадал боловсролд эерэг нөлөө үзүүлдгийн бодит жишээ юм.
Өөрөөр хэлбэл:
• хөдөлмөр бол хүүхдийг “ядаргаанд оруулах” зүйл биш,
• харин бодож сэтгэх, асуудал шийдэх чадварыг нь хөгжүүлдэг байгалийн сургалт юм.
Өвөрхангай, Говь-Алтай, Хөвсгөл, Ховд, Төв аймгийн сургуулиудын жишээ бол:
👉 нөөц биш, хандлага чухал гэдгийн баталгаа.
Тэгэхээр цаашид юу чухал вэ?
Төрийн сургуулиудыг:
• барилгаар биш,
• ганц төсвөөр биш,
• харин удирдлага, багш, үнэлгээний системээр дэмжих.
